Sanktuarium Apollina w Delfach

Sanktuarium Apollina to główna część starożytnych Delf u stóp Parnasu – miejsce wyroczni, którą Grecy uważali za najbardziej wiarygodną, i obiekt z listy UNESCO od 1987 roku. Ruiny świątyni Apollina pochodzą z IV wieku p.n.e.: zbudowano ją po trzęsieniu ziemi z 373 roku p.n.e. i ukończono w latach 334–333 p.n.e.

Czym było sanktuarium Apollina w Delfach?

Delfy leżą na zboczu Parnasu, w zakolu dwóch skał zwanych Fedriadami. Według mitu właśnie tu spotkały się dwa orły, które Zeus wypuścił z przeciwległych krańców świata, dlatego Grecy uważali Delfy za środek świata. Pierwotnie miejsce było poświęcone Matce Ziemi i strzegł go wąż Pyton, którego zabił Apollo. Kult Apollina i wyrocznia rozwinęły się tu od VIII wieku p.n.e.

Sanktuarium było ośrodkiem Amfiktionii – związku dwunastu plemion z Tesalii i środkowej Grecji, który zarządzał świątynią, jej finansami i kapłanami. Co cztery lata odbywały się tu igrzyska pytyjskie z zawodami muzycznymi i sportowymi – po olimpijskich najważniejsze w Grecji. Szczyt znaczenia wyroczni przypadł na VI–IV wiek p.n.e.: radzili się jej władcy, miasta zakładające kolonie i zwykli ludzie. Tło mitologiczne opisujemy w artykule o bogach i boginiach starożytnej Grecji, a całe Delfy, z muzeum i sanktuarium Ateny Pronai, w przewodniku Delfy – atrakcje i zabytki.

Święta Droga, skarbce i teatr

Sanktuarium otaczał mur (gr. peribolos) z główną bramą w narożniku południowo-wschodnim. Od niej zaczynała się Święta Droga, która prowadziła pod górę do świątyni. Wzdłuż niej miasta i bogaci ofiarodawcy stawiali pomniki wotywne – od brązowych i srebrnych trójnogów, symbolu wyroczni, po grupy rzeźb z brązu i marmuru. Miasta budowały też skarbce: niewielkie, bogato zdobione budynki na mniejsze dary, które przede wszystkim pokazywały zamożność fundatora.

Z całego zespołu tylko skarbiec Ateńczyków zachował dość oryginalnych bloków, by w latach 1903–1906 Szkoła Francuska w Atenach mogła go niemal w całości odbudować. Nad świątynią leży teatr, w którym odbywały się konkursy muzyczne i teatralne igrzysk pytyjskich, a jeszcze wyżej, poza murem sanktuarium – stadion, miejsce zawodów sportowych.

Święta Droga w sanktuarium Apollina. Fot. Pierre André Leclercq, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Świątynia Apollina – co z niej zostało?

Według tradycji pierwsze świątynie Apollina zbudowano tu z gałęzi wawrzynu, wosku i brązu, ale naprawdę istniała dopiero kamienna świątynia zniszczona w połowie VI wieku p.n.e. Jej następczynię ukończono ok. 510 roku p.n.e. za pieniądze wielu greckich miast pod nadzorem ateńskiego rodu Alkmeonidów. Zniszczyło ją trzęsienie ziemi w 373 roku p.n.e. Budowę nowej przerwały w 356 roku p.n.e. ataki Filipa II Macedońskiego i Tesalów; wznowiono ją ok. 343–342 roku p.n.e. i zakończono w latach 334–333 p.n.e. Projektowali ją architekci Spintharos, Ksenodoros i Agaton.

Była to dorycka świątynia z sześcioma kolumnami na fasadzie. Ateńscy rzeźbiarze Praksjas i Androstenes wykonali do 327 roku p.n.e. naczółki: na wschodnim Apollina z Muzami, na zachodnim Dionizosa wśród menad – Dionizos „rządził” świątynią przez trzy zimowe miesiące, gdy Apollo odchodził do krainy Hiperborejczyków. Na metopach wisiały złote lub złocone tarcze upamiętniające zwycięstwa nad Persami pod Maratonem (490 r. p.n.e.) i nad Galatami (278 r. p.n.e.). W przedsionku wypisano maksymy siedmiu mędrców, m.in. „Poznaj samego siebie” i „Nic ponad miarę”. Świątynię remontował cesarz Domicjan w 84 roku n.e., a po edyktach Teodozjusza I z końca IV wieku opustoszała.

Kolumny świątyni Apollina w Delfach. Fot. Bernard Gagnon, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Jak działała wyrocznia delficka?

W celli świątyni stał posąg boga i omfalos – kamień uważany za pępek świata. Pod celą znajdowało się podziemne pomieszczenie (adyton), do którego wstęp mieli tylko kapłani. Tam kapłanka Pytia, siedząc na trójnogu, wygłaszała przepowiednie, a kapłani Apollina je interpretowali. Przed wyrocznią Pytia oczyszczała się w wodach Źródła Kastalskiego.

Według Diodora Sycylijskiego (I w. p.n.e.) Pytią była początkowo młoda dziewczyna. Gdy jedną z nich porwał Tesalczyk Echekrates, Delfijczycy postanowili, że wieszczką będzie odtąd kobieta w wieku ok. 50 lat. Plutarch, który na przełomie I i II wieku n.e. był kapłanem w Delfach, napisał osobny dialog o tym, dlaczego Pytia nie wieszczy już wierszem. Starożytni pisali o oparach, które miały wprowadzać kapłankę w trans. Współcześni badacze, m.in. geolog Jelle de Boer i archeolog John Hale, wskazali pod świątynią uskok tektoniczny i zasugerowali, że mógł z niego wydobywać się gaz, np. etylen – ta hipoteza wciąż budzi spory.

Odkrycie Delf: wieś Kastri i Wielkie Wykopaliska

Po zamknięciu wyroczni na ruinach sanktuarium wyrosła wieś Kastri – w XIX wieku liczyła ok. 100 domów i 200 mieszkańców, a kamienie z antycznych budowli wykorzystywano w nowych domach. Żeby odsłonić sanktuarium, wieś wywłaszczono i przeniesiono. Tak zwane Wielkie Wykopaliska trwały od 1860 do 1903 roku, a główną część prac prowadziła Szkoła Francuska w Atenach, która wydobyła m.in. tysiące inskrypcji i rzeźb. W 1927 i 1930 roku poeta Angelos Sikelianos z żoną Evą organizował w Delfach festiwale z przedstawieniami antycznego teatru. Inne greckie zabytki z listy UNESCO zestawiliśmy w artykule o greckich obiektach UNESCO.

Zwiedzanie Delf: bilety, godziny i dojazd

Stan na październik 2026, źródło: Hellenic Heritage (hh.gr), Ministerstwo Kultury Grecji.

Ostatnie wejście jest 20 minut przed zamknięciem, a jeden bilet obejmuje stanowisko archeologiczne i muzeum. Bilety kupisz online albo w kasie przy muzeum. Według komunikatów Ministerstwa Kultury Grecji Źródło Kastalskie i stadion są zamknięte z powodu obrywów skał i prac zabezpieczających, a sanktuarium Ateny Pronai – bo władze regionu nie zniosły ograniczeń ruchu pieszego (stan na wrzesień 2026). Psów nie wolno wprowadzać na teren stanowiska, z wyjątkiem psów asystujących. Autobusy KTEL Fokidas odjeżdżają z ateńskiego dworca przy ulicy Liosion 260 (kasa: tel. +30 210 831 7096), a rozkład i bilety są na stronie przewoźnika; ta sama firma ma też połączenie z Delf do Kalambaki pod Meteorami.

Najczęstsze pytania

Ile kosztuje wstęp do sanktuarium Apollina w Delfach?

Bilet normalny kosztuje 20 €, ulgowy 10 € (stan na październik 2026). W wybrane dni, np. 6 marca, 18 maja i 28 października, oraz w pierwszą i trzecią niedzielę miesiąca od listopada do marca wstęp jest bezpłatny.

W jakich godzinach można zwiedzać Delfy?

Od 1 kwietnia do 31 sierpnia w godzinach 8:00–20:00, we wrześniu i październiku krócej, a od listopada do marca 8:30–15:30. Ostatnie wejście jest 20 minut przed zamknięciem.

Jak dojechać do Delf z Aten?

Autobusem KTEL Fokidas z ateńskiego dworca przy ulicy Liosion 260 albo samochodem. Przy stanowisku jest niewiele miejsc parkingowych dla aut prywatnych.

Kim była Pytia?

Pytia była kapłanką Apollina, która w podziemnym adytonie świątyni wygłaszała przepowiednie. Według Diodora Sycylijskiego początkowo była to młoda dziewczyna, a później kobieta w wieku ok. 50 lat.