Nowa-stara atrakcja w Atenach – Wieża Wiatrów

Wieża Wiatrów to ośmioboczna wieża z marmuru pentelickiego na Agorze Rzymskiej w Atenach, wysoka na 12 m i zbudowana ok. 50 r. p.n.e. według projektu astronoma Andronikosa z Kyrros. Służyła jako zegar słoneczny i wodny oraz wiatrowskaz. W sierpniu 2016 roku, po konserwacji, jej wnętrze udostępniono zwiedzającym.

Czym jest Wieża Wiatrów w Atenach?

Wieża stoi przy wschodniej bramie Agory Rzymskiej, czyli placu targowego zbudowanego ok. 100 m na wschód od dawnej agory greckiej. Plac powstał między 27 a 17 r. p.n.e. (możliwe, że ok. 10 r. p.n.e.) z pieniędzy cesarza Augusta, który spełnił w ten sposób obietnicę Juliusza Cezara. Nad całym terenem góruje wzgórze Akropolu.

Budowla stoi na trzech stopniach, ma ok. 12 m wysokości i ok. 8 m średnicy. Grecy nazywają ją Orologio tou Kyrristou, czyli zegarem Kyrrestesa, a w starożytności nazywano ją horologionem. Dokładna data budowy nie jest znana: z powodu stylu rzeźb datuje się ją zwykle na ok. 50 r. p.n.e., a na pewno stała już ok. 37 r. p.n.e., gdy wspomniał o niej rzymski pisarz Warron.

To jeden z niewielu budynków starożytności klasycznej, które przetrwały niemal w całości, bo przez wieki był stale użytkowany. To także jedyna zachowana starożytna wieża zegarowa.

Wieża Wiatrów, czyli horologion Andronikosa z Kyrrhos. Fot. George E. Koronaios, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Osiem wiatrów na fryzie wieży

Każdą ścianę wieży zwrócono w stronę jednego z ośmiu wiatrów, a na fryzie pod dachem umieszczono jego uosobienie: młodzieńca lub starca, większego niż naturalnej wielkości. Atrybuty mówią, jaką pogodę przynosi dany wiatr:

• Boreasz, wiatr północny: w ciepłym zimowym ubraniu, z muszlą, która może oznaczać wycie wichury;
• Kajkias, wiatr północno-wschodni: brodacz z tarczą pełną gradu;
• Apeliotes, wiatr wschodni: niesie w płaszczu owoce i zboże, bo przynosił łagodny deszcz sprzyjający uprawom;
• Euros, wiatr południowo-wschodni: owinięty w obszerny płaszcz;
• Notos, wiatr południowy: lekko ubrany, z przechyloną amforą, symbolem deszczu;
• Lips, wiatr południowo-zachodni: bosy, z rufą statku, co odczytuje się jako zapowiedź pomyślnej żeglugi albo katastrofy;
• Zefir, wiatr zachodni, najłagodniejszy z wiatrów i zwiastun wiosny: bosy, z płaszczem pełnym kwiatów;
• Skiron, wiatr północno-zachodni: brodacz przechylający brązowy kocioł z popiołem i węglami.

Boreasz, bóg wiatru północnego, na fryzie Wieży Wiatrów. Fot. George E. Koronaios, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Jak działał zegar i wiatrowskaz?

Pod płaskorzeźbami bogów wiatru, na każdej z ośmiu ścian, umieszczono zegar słoneczny, a dodatkowy zegar znajdował się na wieżyczce z tyłu budowli. Każdy z nich dopasowano do pory dnia, w której dana ściana jest w słońcu. Według Witruwiusza dach wieńczył brązowy posąg Trytona (półczłowieka, półryby) z prętem, który obracał się na wietrze i wskazywał jego kierunek; posąg nie przetrwał.

W środku działał duży zegar wodny. Z przekazów Warrona i Witruwiusza wynika, że napędzała go woda spływająca z Akropolu. Badacze uważają, że wieżę zbudowano tak wysoką po to, by zegary i wiatrowskaz były widoczne z całego placu targowego. Do wnętrza prowadziły dwa portyki z kolumnami korynckimi o odmianie głowic bez wolut, nazywanej dziś „korynckim porządkiem Wieży Wiatrów”.

Historia: kościół, klasztor derwiszów i odkopanie

Krzyż na wewnętrznej ścianie i ślady malowideł wskazują, że w późnym antyku wieża służyła jako kościół, baptysterium lub martyrion. W czasach osmańskich była zasypana do połowy wysokości. W latach 1749–1751 zamieniono ją w tekke, czyli dom modlitwy derwiszów z bractwa kadirijja, którzy odprawiali tu swoje rytuały do wybuchu powstania greckiego w 1821 roku. Na ścianach wnętrza zachowały się tureckie inskrypcje. W XIX wieku Ateńskie Towarzystwo Archeologiczne odkopało budowlę w całości.

Zwiedzanie Wieży Wiatrów

W latach 2014–2016 ateński Eforat Starożytności oczyścił i zakonserwował wieżę, a w sierpniu 2016 roku, po długich latach zamknięcia, jej wnętrze otwarto dla turystów. Wieżę oglądasz w ramach biletu na teren Agory Rzymskiej, który kosztuje 10 euro (ulgowy 5 euro). Stanowisko jest czynne latem w godz. 8:00–20:00, a zimą 8:00–15:00; we wrześniu i październiku godzina zamknięcia stopniowo się przesuwa, od 19:30 do 18:00. Bilety kupisz w kasie na miejscu lub na oficjalnym portalu tickets.hh.gr (stan na październik 2026, według serwisu ministerstwa kultury).

Agora Rzymska leży na północ od Akropolu, w historycznym centrum, więc wizytę łatwo połączyć ze spacerem po ateńskiej starówce Plaka. Więcej zabytków miasta opisujemy w przewodniku po Atenach.

Najczęstsze pytania

Do czego służyła Wieża Wiatrów?

Do mierzenia czasu i wskazywania wiatru. Na ścianach miała osiem zegarów słonecznych, w środku zegar wodny, a na dachu obracający się posąg Trytona, który działał jak wiatrowskaz.

Ile lat ma Wieża Wiatrów?

Około dwóch tysięcy lat. Datuje się ją zwykle na ok. 50 r. p.n.e.; na pewno stała przed ok. 37 r. p.n.e., gdy opisał ją Warron.

Czy można wejść do środka Wieży Wiatrów?

Tak, od sierpnia 2016 roku, po zakończeniu prac konserwatorskich. Wieża stoi na terenie Agory Rzymskiej, na którą bilet kosztuje 10 euro, ulgowy 5 euro (stan na październik 2026).