Olimpia – atrakcje, zabytki, wycieczka do Olimpii

Olimpia na zachodnim Peloponezie, w dolinie rzeki Alfejos, to sanktuarium Zeusa, w którym od 776 r. p.n.e. do 393 r. n.e. co cztery lata rozgrywano igrzyska olimpijskie. Zobaczysz tu ruiny świątyń Zeusa i Hery, stadion i warsztat Fidiasza. Bilet za 20 euro obejmuje stanowisko i trzy muzea (stan na październik 2026).

Igrzyska olimpijskie ku czci Zeusa

Sanktuarium leży u południowo-zachodniego podnóża wzgórza Kronion, u zbiegu rzek Alfejos i Kladeos. Mimo położenia z dala od głównych miast stało się najważniejszym ośrodkiem religijnym i sportowym Grecji, a ministerstwo kultury nazywa je najsławniejszym sanktuarium starożytnej Grecji. Święty gaj Altis z ołtarzami i kurhanem Pelopsa ukształtował się w X–IX wieku p.n.e., gdy zapewne zaczęto tu czcić Zeusa. Pierwsze ślady osadnictwa pochodzą jeszcze z neolitu.

Według tradycji w 776 r. p.n.e. król Elidy Ifitos, Kleostenes z Pizy i Likurg ze Sparty zreorganizowali igrzyska ku czci Zeusa i ustanowili ekecheirię, czyli święty rozejm na czas zawodów. Odbywające się co cztery lata święto szybko nabrało ogólnogreckiego znaczenia. Ostatnie igrzyska rozegrano w 393 roku n.e., zanim edykt cesarza Teodozjusza I zakazał pogańskich świąt.

Co zobaczyć w Olimpii?

Ruiny dzielą się na święty okręg Altis i budowle wokół niego. W obrębie Altis stoją:

• świątynia Hery (Herajon), jedna z pierwszych monumentalnych budowli sanktuarium; przed nią zapala się dziś ogień olimpijski;
• Pelopion, kurhan mitycznego władcy Pelopsa;
• skarbce greckich miast-państw i Filippejon z końca IV wieku p.n.e.;
• świątynia Zeusa, w której stał posąg dłuta Fidiasza.

Na zachód od Altis leżą palestra, gimnazjon, warsztat Fidiasza i Leonidajon, wzniesiony ok. 300 r. p.n.e. dla ważnych gości, największy budynek na terenie stanowiska. Na wschodzie znajdują się stadion i hipodrom. Od ok. 350 r. p.n.e. Stoa Echa oddzielała sanktuarium od terenów sportowych, a ok. 200 r. p.n.e. wejście na stadion połączono ze świętym okręgiem sklepionym przejściem. Na stadionie, odtworzonym bez zmiany starożytnej topografii, w 2004 roku rozegrano olimpijskie konkursy pchnięcia kulą.

Stadion w Olimpii, na którym rozgrywano zawody. Fot. dronepicr, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Pozostałości palestry w Olimpii. Fot. Annatsach, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Świątynia Zeusa i posąg Fidiasza

Świątynię Zeusa wzniesiono w latach 470–456 p.n.e. jako wzorcowy klasyczny przybytek w porządku doryckim, z kolumnadą 6 na 13 kolumn. Na wschodnim przyczółku przedstawiono wyścig rydwanów Pelopsa i Ojnomaosa, na zachodnim walkę Lapitów z centaurami z Apollinem pośrodku. Dwanaście metop ukazywało prace Heraklesa, m.in. oczyszczenie stajni Augiasza i walkę z hydrą lernejską.

W świątyni stał posąg Zeusa dłuta Fidiasza, zaliczany do siedmiu cudów świata starożytnego. Miał ok. 13 m wysokości i był wykonany techniką chryzelefantynową, czyli ze złota i kości słoniowej, w warsztacie artysty na terenie sanktuarium. Świątynię zniszczyły prawdopodobnie trzęsienia ziemi z 522 i 551 roku n.e.

Jedyna odbudowana kolumna Świątyni Zeusa w Olimpii. Fot. Wknight94 talk, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Muzea w Olimpii

Muzeum Archeologiczne w Olimpii, otwarte w 1888 roku, było pierwszym muzeum w Grecji poza Atenami. Najważniejsze eksponaty to:

• rzeźby z przyczółków i metopy świątyni Zeusa;
• Hermes z małym Dionizosem, przypisywany Praksytelesowi;
• Nike Pajoniosa;
• hełm Miltiadesa;
• dzban (oinochoe), który należał do Fidiasza.

Bilet obejmuje też Muzeum Historii Igrzysk Olimpijskich w Starożytności i Muzeum Historii Wykopalisk w Olimpii.

Jak odkryto Olimpię?

Po trzęsieniach ziemi w VI wieku n.e. wylewy Alfejosu i Kladeosu oraz osuwiska ze wzgórza Kronion zasypały sanktuarium warstwą błota i piasku grubości 5–7 m. Miejsce zidentyfikował w 1766 roku angielski badacz Richard Chandler. W 1829 roku francuska Ekspedycja Naukowa na Peloponez częściowo odkopała świątynię Zeusa i wywiozła fragmenty jej rzeźb do Luwru. Systematyczne wykopaliska prowadzi od 1875 roku Niemiecki Instytut Archeologiczny i trwają one do dziś.

Ogień olimpijski z Olimpii

Ogień olimpijski zapala się przed świątynią Hery od promieni słońca skupionych w lustrze parabolicznym. Uroczystość prowadzą aktorki w roli kapłanek; najwyższa kapłanka przekazuje pochodnię i gałązkę oliwną pierwszemu uczestnikowi sztafety, zwykle greckiemu sportowcowi. Pierwszą taką ceremonię zorganizowano 20 lipca 1936 roku przed igrzyskami w Berlinie. Gdy pochmurna pogoda nie pozwala użyć lustra, jak w 2024 roku, korzysta się z ognia zapalonego podczas próby generalnej. O jednej z ceremonii piszemy w artykule Znów zapłonął ogień olimpijski.

Bilety, godziny otwarcia i dojazd

Bilet normalny kosztuje 20 euro, ulgowy 10 euro. Obejmuje stanowisko archeologiczne i trzy muzea, jest ważny jeden dzień i nie ma biletów tylko na jedną część. Od 1 kwietnia 2026 roku teren jest otwarty codziennie w godz. 8:00–20:00, z ostatnim wejściem 20 minut przed zamknięciem. Wstęp jest bezpłatny 6 marca, 18 kwietnia, 18 maja, w ostatni weekend września, 28 października oraz w pierwszą i trzecią niedzielę miesiąca od listopada do marca (stan na październik 2026, według serwisu ministerstwa kultury).

Miasteczko Archea Olimpia leży 20 km od Pyrgos, z którym łączy je linia kolejowa. Olimpię łatwo połączyć z innymi sanktuariami kontynentu: Delfami i Dodoną.

Najczęstsze pytania

Kiedy odbyły się pierwsze igrzyska olimpijskie?

Tradycja datuje je na 776 r. p.n.e. Igrzyska odbywały się w Olimpii co cztery lata, a ostatnie rozegrano w 393 roku n.e. Pierwsze nowożytne igrzyska zorganizowano w 1896 roku w Atenach, na stadionie Panatenajskim.

Ile kosztuje wstęp do Olimpii?

20 euro, ulgowy 10 euro (stan na październik 2026). Bilet obejmuje stanowisko archeologiczne i trzy muzea i jest ważny jeden dzień.

Gdzie zapala się ogień olimpijski?

Przed świątynią Hery w Olimpii, od promieni słońca skupionych w lustrze parabolicznym. Tradycja ta sięga 1936 roku; potem ogień wędruje sztafetą do miasta, które gości igrzyska.