Znów zapłonął ogień olimpijski

W maju 2012 roku w Olimpii zapalono ogień olimpijski dla igrzysk w Londynie. Dziesiątego maja grecka aktorka Ino Menegaki w roli arcykapłanki rozpaliła go przed świątynią Hery promieniami słońca skupionymi w parabolicznym lustrze. Płomień zapalił znicz na stadionie olimpijskim w Londynie 27 lipca 2012 roku.

W ten sposób ogień olimpijski rozpala się przed każdymi igrzyskami, letnimi i zimowymi, a uroczystość w ruinach Olimpii przyciąga członków Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, organizatorów kolejnych igrzysk i tłumy widzów.

Płomień powędrował aż do Londynu

Rozpalony w Olimpii ogień przekazano uczestnikom sztafety, którzy mieli dostarczyć go do Londynu na XXX Igrzyska Olimpijskie. Do 17 maja płomień wędrował po Grecji, a tego dnia na stadionie Panatenajskim w Atenach przekazano go brytyjskim organizatorom. Następnego dnia samolot zabrał go do bazy RNAS Culdrose w Kornwalii.

Po Wielkiej Brytanii ogień przez 70 dni nieśli biegacze: ok. 8000 osób pokonało łącznie ok. 12 800 km. Sztafeta zakończyła się 27 lipca 2012 roku na stadionie olimpijskim, gdzie zapłonął znicz otwierający igrzyska.

Tancerze i kapłanki w ruinach Olimpii

Starożytne ruiny Olimpii w czwartek 10 maja 2012 roku ponownie ożyły. Ogień rozpalono przed świątynią greckiej bogini Hery, a następnie przeniesiono go na teren antycznego stadionu. Zebrany tłum oczekiwał na przekazanie płomienia sportowcom, a artyści w strojach stylizowanych na starożytne pokazywali tradycyjny taniec. Tancerze i „kapłanki” w białych tunikach poruszali się po trawiastych zboczach wokół ruin.

W kulminacyjnym momencie uroczystości Ino Menegaki zapaliła od świętego płomienia pochodnię i przekazała ją pierwszemu uczestnikowi sztafety. Był nim pływak Spyros Gianniotis, urodzony w Wielkiej Brytanii grecki mistrz świata w pływaniu na otwartym akwenie. Od niego ogień przejął Alex Loukos, młody ambasador igrzysk w Londynie o greckich korzeniach.

Jak zapala się ogień olimpijski?

Ceremonia odbywa się przed świątynią Hery w Olimpii. Kobiety w strojach kapłanek – zwykle jest ich jedenaście – skupiają promienie słońca w parabolicznym lustrze, którego starożytnym odpowiednikiem była skafia. Od tak uzyskanego płomienia arcykapłanka zapala pochodnię, a ta trafia do pierwszego biegacza. Gdy niebo jest zachmurzone, używa się płomienia zapasowego, zapalonego w ten sam sposób podczas próby generalnej.

Zwyczaj nawiązuje do starożytności: w czasie igrzysk na ołtarzu w sanktuarium Hestii w Olimpii płonął święty ogień, a ogień rozpalano też na ołtarzach Zeusa i Hery. Współczesny znicz olimpijski pojawił się po raz pierwszy na igrzyskach w Amsterdamie w 1928 roku. Sztafetę z Olimpii do miasta-gospodarza wprowadził Carl Diem przed igrzyskami w Berlinie w 1936 roku: 20 lipca 1936 roku ogień zapalono w Olimpii, a 3331 biegaczy przeniosło go w 12 dni na odległość 3187 km.

Pierwsze igrzyska olimpijskie w Olimpii

Położona na Peloponezie Olimpia była miejscem, gdzie odbywały się starożytne igrzyska. Organizowano je ku czci Zeusa i, tak jak dziś, co cztery lata. Za datę pierwszych igrzysk przyjmuje się 776 r. p.n.e., z którego pochodzi pierwszy zapis imienia zwycięzcy – był nim Koroibos z Elidy. Igrzyska trwały blisko 1200 lat: ostatnie odnotowane odbyły się za cesarza Teodozjusza I w 393 roku n.e. Do tradycji wrócono w 1896 roku, organizując pierwsze nowożytne igrzyska w Atenach.

Ruiny doryckiej świątyni Hery w Olimpii. Fot. Matěj Baťha, CC BY-SA 2.5, Wikimedia Commons

Co się zmieniło od 2012 roku

Sam rytuał pozostał taki sam, ale ostatnie ceremonie pokazały, jak bardzo zależy od pogody:

• Paryż 2024 – ogień zapalono 16 kwietnia 2024 roku. Arcykapłanką była aktorka Mary Mina, ale z powodu chmur użyto płomienia zapasowego z próby generalnej. Po 11 dniach sztafety w Grecji, 27 kwietnia, żaglowiec Belem zabrał ogień do Marsylii, gdzie dotarł 8 maja.
• Mediolan–Cortina 2026 – płomień zapalono od słońca 24 listopada 2025 roku, a oficjalną ceremonię 26 listopada przeniesiono z powodu złej prognozy pogody do Muzeum Archeologicznego w Olimpii. Przekazanie Włochom odbyło się 4 grudnia 2025 roku na stadionie Panatenajskim. Włoska sztafeta trwała 63 dni i zakończyła się 6 lutego 2026 roku na stadionie San Siro.

Jeśli chcesz zobaczyć miejsce ceremonii na własne oczy, świątynia Hery leży na terenie stanowiska archeologicznego Olimpii – informacje o zwiedzaniu znajdziesz w przewodniku po Olimpii.

Najczęstsze pytania

Gdzie zapala się ogień olimpijski?

W Olimpii na Peloponezie, przed ruinami świątyni Hery. Stamtąd płomień trafia na stadion Panatenajski w Atenach, gdzie przekazuje się go organizatorom igrzysk.

Co się dzieje, gdy w dniu ceremonii nie świeci słońce?

Używa się płomienia zapasowego, zapalonego od słońca podczas próby generalnej. Tak było przed igrzyskami w Paryżu w 2024 roku.

Od kiedy istnieje sztafeta z ogniem olimpijskim?

Od igrzysk w Berlinie w 1936 roku. Sam znicz olimpijski zapłonął po raz pierwszy w Amsterdamie w 1928 roku.