Hera – królowa Olimpu i matka bogów

Hera (rzymska Junona) to grecka bogini małżeństwa, kobiet i rodziny, opiekunka kobiet przy porodzie, siostra i żona Zeusa, córka Kronosa i Rei. Czczono ją głównie w Argos, Mykenach, na Samos i w Olimpii, gdzie przy ołtarzu jej świątyni do dziś zapala się ogień olimpijski.

Kim była Hera?

Hera była królową Olimpu i patronką prawowitego małżeństwa. Opiekowała się kobietami, rodziną i porodem. Jej rodzicami byli tytani Kronos i Rea, a mężem – jej brat Zeus. Z Zeusem miała m.in. Aresa, boga wojny, Hebe, boginię młodości, i Ejlejtyję, boginię porodu. Według Hezjoda Hefajstosa urodziła sama, bez udziału męża.

Jako żona wiecznie niewiernego Zeusa stała się uosobieniem małżeńskiej zazdrości. Mity przedstawiają ją jako boginię gniewną i mściwą wobec kochanek męża i ich dzieci, ale też jako opiekunkę bohaterów, którym sprzyjała. Innych bogów olimpijskich przedstawiamy w przeglądzie bogów i bogiń starożytnej Grecji.

Hera Farnese w muzeum w Neapolu. Fot. Miguel Hermoso Cuesta, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Wizerunek i symbole Hery

Herę przedstawiano jako dostojną kobietę w diademie lub wysokiej koronie zwanej polos, z berłem i owocem granatu w dłoni. Jej świętymi zwierzętami były paw, krowa i kukułka. Homer często nazywa ją Boopis, czyli „o krowich oczach”.

Kukułka wiąże się z mitem o zalotach Zeusa. Według jednej z opowieści Zeus zmienił się w kukułkę, by zbliżyć się do Hery i ją uwieść.

Mity o Herze: zazdrość, zemsta i opieka

• Leto – Hera zatrzymała Ejlejtyję, boginię porodu, żeby Leto nie mogła urodzić Artemidy i Apollina.
• Semele – Hera w przebraniu staruszki namówiła ją, by poprosiła Zeusa o ukazanie się w pełnym boskim majestacie. Zeus musiał spełnić przysięgę, a blask jego piorunów zabił Semele. Nienarodzonego Dionizosa Zeus zaszył we własnym udzie.
• Herakles – syn Zeusa i Alkmeny. Hera sama usiadła przy drzwiach, żeby opóźnić jego narodziny.
• Echo – według Owidiusza nimfa zagadywała Herę, żeby kochanki Zeusa zdążyły uciec. Za karę bogini sprawiła, że Echo mogła już tylko powtarzać ostatnie słowa innych.
• Sąd Parysa – Hera, Atena i Afrodyta spierały się o złote jabłko z napisem „dla najpiękniejszej”. Hera obiecała Parysowi władzę nad Europą i Azją, ale wygrała Afrodyta, która dała mu Helenę. Od tej pory Hera była wrogiem Troi.
• Jazon – w micie o Argonautach Hera była opiekunką Jazona w wyprawie po złote runo.

Świątynie Hery: Samos, Olimpia, Korfu

Świątynie Hery nazywa się herajonami. Do najważniejszych należały:

• Herajon na Samos – sanktuarium ok. 6 km na południowy zachód od dzisiejszego Pitagorejonu. Wielka świątynia z VI w. p.n.e. miała 55,2 × 108,6 m i należała do największych świątyń greckich, ale nigdy jej nie ukończono. Do dziś stoi z niej jedna kolumna. Od 1992 roku Herajon i Pitagorejon są na Liście światowego dziedzictwa UNESCO.
• Herajon w Olimpii – zbudowany ok. 580 r. p.n.e., jedna z najwcześniejszych świątyń doryckich w Grecji. Zniszczyło ją trzęsienie ziemi na początku IV w. n.e. Przy jej ołtarzu zapala się ogień olimpijski, a w świątyni znaleziono posąg Hermesa z małym Dionizosem dłuta Praksytelesa. W Olimpii co cztery lata odbywały się też Heraje – zawody dla kobiet.
• Świątynia Hery na Korfu – archaiczna świątynia zbudowana w 610 r. p.n.e.
• Argos i Mykeny – obok Samos główne ośrodki kultu bogini; w Perachorze koło Koryntu stała świątynia Hery Akraia z IX w. p.n.e., jedna z najstarszych świątyń greckich.

Świątynia Hery w Olimpii. Fot. Annatsach, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Najczęstsze pytania

Czyją żoną była Hera?

Hera była żoną Zeusa, a zarazem jego siostrą – oboje byli dziećmi tytanów Kronosa i Rei.

Jakie zwierzęta są symbolem Hery?

Paw, krowa i kukułka. Homer nazywał ją „o krowich oczach”, a kukułka przypomina mit o tym, jak Zeus ją uwiódł.

Gdzie można zobaczyć świątynię Hery?

Ruiny herajonów są m.in. na Samos (wpisany na listę UNESCO razem z Pitagorejonem) i w Olimpii, gdzie przy ołtarzu świątyni zapala się ogień olimpijski.