Samos: wyspa na Morzu Egejskim

Samos to grecka wyspa (477 km²) na wschodnim Morzu Egejskim, oddzielona od wybrzeża Turcji cieśniną Mykale szeroką na 1,6 km. W 2021 roku mieszkały tu 32 642 osoby. Ojczyzna Pitagorasa słynie z wina muskatowego i zabytków z listy UNESCO: starożytnego Pitagorejonu, sanktuarium Hery i tunelu Eupalinosa.

Gdzie leży Samos i jak tam dotrzeć?

Wyspa ma 43 km długości i 13 km szerokości. Leży na południe od Chios i na północ od Patmos, a administracyjnie należy do regionu Północnego Egeiku. Krajobraz tworzą dwa masywy: Ampelos (1095 m) w centrum i Kerkis (1434 m), najwyższy szczyt wyspy, na zachodzie. Główne miejscowości to stolica Samos (Vathy) na północnym wschodzie, Karlovasi na północnym zachodzie, Pitagorio na południowym wschodzie i Marathokampos na południowym zachodzie.

Na wyspie działa międzynarodowe lotnisko z sezonowymi lotami do Europy. Z Vathy i Pitagorio pływają promy do tureckiego Kuşadası – rejs trwa od 30 minut do półtorej godziny, a połączenia działają sezonowo (z Vathy mniej więcej od marca do listopada, z Pitagorio od maja do grudnia). To wyjazd poza Unię Europejską – zabierz ważny dokument podróży i sprawdź aktualne zasady wjazdu do Turcji.

Masyw Kerkis. Fot. Kramer96, CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Historia Samos: od Hery do Polikratesa

Według mitu nad rzeką Imbrasos na Samos, w cieniu wierzby, urodziła się Hera, żona Zeusa i opiekunka wyspy. Pierwsze ślady osadnictwa pochodzą z V–IV tysiąclecia p.n.e., ale główne miasto rozwinęło się od X wieku p.n.e., gdy przybyli tu Jonowie. W VI wieku p.n.e. Samos była potęgą morską we wschodniej części Morza Śródziemnego i zakładała kolonie w Jonii, Tracji, a nawet na zachodzie basenu. Szczyt potęgi przypadł na rządy tyrana Polikratesa (ok. 535–522 p.n.e.).

Z Samos pochodzili filozof i matematyk Pitagoras, filozof Epikur i astronom Arystarch, który jako pierwszy znany uczony twierdził, że Ziemia krąży wokół Słońca – sylwetki innych sławnych Greków opisujemy w artykule Wybitni i sławni Grecy. Od 1835 roku wyspa była autonomicznym księstwem pod zwierzchnictwem osmańskim, a w marcu 1913 roku przyłączono ją do Grecji.

Pomnik Pitagorasa w Pitagorionie. Fot. Lakey, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Pitagorejon i Heraion – zabytki z listy UNESCO

W 1992 roku na Listę światowego dziedzictwa UNESCO wpisano Pitagorejon – ufortyfikowane starożytne miasto na południowo-wschodnim wybrzeżu – oraz oddalone od niego o ok. 6 km sanktuarium Hery (Heraion).

Heraion – sanktuarium Hery

Pierwszą świątynię Hery, długą na 100 stóp, zbudowano tu w VIII wieku p.n.e. Ok. 570–560 roku p.n.e. architekci Roikos i Teodoros wznieśli ogromną jońską świątynię o wymiarach ok. 52,5 na 105 m, ale kilka lat po ukończeniu zniszczyło ją trzęsienie ziemi. Za Polikratesa rozpoczęto budowę jeszcze większej (55,16 na 108,63 m) ze 155 kolumnami wysokimi na ok. 20 m. Prawdopodobnie nigdy jej nie ukończono, a do dziś na swoim miejscu stoi tylko fragment jednej kolumny. Heraion jest otwarty codziennie oprócz wtorków w godzinach 8:30–15:30; bilet kosztuje 10 €, ulgowy 5 € (stan na październik 2026).

Tunel Eupalinosa

Tunel-akwedukt wykuto ok. 550 roku p.n.e. w zboczu góry nad Pitagorio. Dwie ekipy kuły skałę z przeciwnych stron i spotkały się pośrodku dzięki obliczeniom inżyniera Eupalinosa z Megary. Tunel ma 1036 m długości i średnio 1,8 na 1,8 m przekroju; glinianymi rurami doprowadzał wodę do miasta. Po wiekach zarósł osadami i przestał działać, a odkryto go ponownie w 1853 roku dzięki opisowi Herodota.

Dziś tunel się zwiedza, nie płynie nim woda. Od 1 kwietnia do 31 października jest otwarty (oprócz wtorków) w godzinach 8:30–15:30, wyłącznie po wcześniejszym umówieniu telefonicznym. Trasa 185 m kosztuje 10 € (ulgowy 5 €), trasa 424 m – 15 € (ulgowy 8 €), a przejście całego tunelu jest czasowo zamknięte. Zimą tunel jest nieczynny (stan na październik 2026).

Wypoczynek i wino z Samos

Poza zabytkami Samos oferuje plaże w zatokach i szlaki piesze w górach Ampelos i Kerkis. Dużą część wyspy pokrywają winnice, w których uprawia się winorośl na wino muskatowe – wino z Samos było znane już w starożytności i nadal jest wytwarzane. Więcej o nim przeczytasz w artykule Słodkie wino z wyspy Samos.

Najczęstsze pytania

Jak daleko jest z Samos do Turcji?

Samos oddziela od wybrzeża Anatolii cieśnina Mykale szeroka na ok. 1,6 km. Prom z Samos do Kuşadası płynie od 30 minut do półtorej godziny.

Czy tunelem Eupalinosa nadal płynie woda?

Nie. Starożytny akwedukt z VI wieku p.n.e. od dawna nie działa – zarósł osadami i został porzucony. Dziś udostępnia się go zwiedzającym na trasach o długości 185 i 424 m.

Ile kosztuje wstęp do Heraionu na Samos?

Bilet normalny kosztuje 10 €, ulgowy 5 € (stan na październik 2026). Stanowisko jest otwarte codziennie oprócz wtorków w godzinach 8:30–15:30.

Kto urodził się na Samos?

Z Samos pochodzili m.in. Pitagoras, Epikur i astronom Arystarch z Samos. Według mitologii na wyspie urodziła się też bogini Hera.