Greckie wino

Grecja ma około 64 tys. hektarów winnic, ponad 1200 winiarni i 33 apelacje o chronionej nazwie pochodzenia (ChNP). Około 90% nasadzeń to rodzime szczepy, takie jak assyrtiko z Santorini, agiorgitiko z Nemei czy xinomavro z Naoussy. Osobną, tradycyjną kategorię tworzy retsina – wytrawne wino zaprawiane żywicą sosnową.

Wino w Grecji: produkcja i historia

Uprawa winorośli ma w Grecji bardzo długą tradycję: najstarsze ślady wina na terenie kraju datuje się na około 6500 lat. W starożytności wino przechowywano w amforach, które uszczelniano żywicą sosny alepskiej, by zawartość się nie psuła – z tego zwyczaju wywodzi się smak dzisiejszej retsiny.

Na tle Europy Grecja jest niewielkim producentem. Według organizacji Wines of Greece winnice przeznaczone do produkcji wina zajmują około 64 tys. ha i są rozdrobnione między około 180 tys. plantatorów, a liczba winiarni przekroczyła 1200 i z roku na rok rośnie. W 2020 roku kraj wyprodukował 2,3 mln hektolitrów wina, a w 2021 roku – 1,7 mln hl.

Ostatnie lata były dla greckich winiarzy trudne. Międzynarodowa Organizacja Winorośli i Wina (OIV) szacuje produkcję w 2023 i 2024 roku na około 1,4 mln hl, czyli o około jedną trzecią mniej niż średnia z pięciu wcześniejszych lat. Według OIV za słabe zbiory 2023 roku odpowiadały ulewne deszcze wiosną, które sprzyjały mączniakowi rzekomemu, oraz upały i susza w lecie.

Greckie szczepy winorośli – które warto znać?

W Grecji uprawia się około 200 odmian winorośli, a szczepy rodzime stanowią około 90% nasadzeń. Dlatego na etykietach greckich win częściej niż chardonnay czy merlot zobaczysz nazwy, których nie spotkasz w innych krajach:

• assyrtiko – biały szczep z Santorini, odporny na filokserę,
• moschofilero – biały szczep z Mantinei w Arkadii,
• savatiano – biały szczep z Attyki, podstawa retsiny,
• robola – biały szczep z Kefalonii,
• agiorgitiko – czerwony szczep z Nemei na Peloponezie,
• xinomavro – czerwony szczep dominujący w Macedonii, zwłaszcza wokół Naoussy,
• mavrodafni – czerwony szczep z Peloponezu i Wysp Jońskich, z którego powstają także wina słodkie,
• limnio – czerwony szczep z wyspy Limnos, uprawiany tam od ponad 2000 lat.

Apelacje ChNP i ChOG – jak czytać etykietę greckiego wina?

Greckie wina dzielą się na trzy kategorie: wina z chronioną nazwą pochodzenia (ChNP, gr. ΠΟΠ, ang. PDO), wina z chronionym oznaczeniem geograficznym (ChOG, ang. PGI) i wina stołowe (epitrapezios oinos). Apelacji ChNP jest 33, a ChOG – ponad sto. W 2021 roku wina ChNP stanowiły 9,5% krajowej produkcji, a ChOG – 23,5%.

Wśród apelacji ChNP są m.in.:

• Santorini – wina z assyrtiko uprawianego na wulkanicznej wyspie, którą opisujemy w przewodniku po Santorini,
• Nemea – wina z agiorgitiko,
• Naoussa – wina z xinomavro,
• Mantinia – wina z moschofilero,
• Robola of Kefalonia – białe wina z roboli,
• Samos – słodkie wina z muszkatu, o których więcej w tekście o winie z wyspy Samos,
• Mavrodaphne of Patra – tradycyjnie słodkie, wzmacniane wina z mavrodafni, dojrzewające w beczkach.

Retsina – greckie wino z żywicą sosnową

Retsina to białe, rzadziej różowe wino, do którego w czasie fermentacji dodaje się naturalną żywicę sosny alepskiej (Pinus halepensis). Po fermentacji żywicę się usuwa, a w winie zostaje jej aromat. Retsina nie jest winem deserowym: to wino wytrawne, często z mineralnym finiszem. Podstawowym szczepem jest savatiano, w mniejszym stopniu roditis. Najbardziej znane regiony produkcji leżą w Grecji Środkowej: Attyka (zwłaszcza Mesogia), Beocja i Eubea.

Nazwę „retsina” z określeniem „nazwa tradycyjna” (Traditional Designation) mogą nosić tylko wina wyprodukowane w Grecji. Żywica to cecha retsiny, a nie greckich win w ogóle: wina z apelacji ChNP i większość win ChOG powstają bez niej.

Restina, białe wino z żywicą sosnową. Fot. Agne27, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Retsinę podaje się schłodzoną do około 8–10 °C, często w małych szklaneczkach zamiast kieliszków. Dobrze pasuje do wyrazistych potraw kuchni greckiej: smażonych sardynek, dolmades, serów i sałatki. Jak wyglądają te dania na co dzień, opisujemy w przewodniku po kuchni greckiej.

Jak zamówić wino w greckiej tawernie?

W wielu tawernach obok win butelkowanych można zamówić wino domowe – młode, lokalne, nalewane z beczki. W karcie występuje jako hima (gr. χύμα, czyli „luzem”) albo varelisio (βαρελίσιο, „z beczki”). Zwykle jest to najtańszy alkohol w karcie. W lokalach nastawionych na turystów wina domowego czasem nie ma albo restauracja nie robi go sama.

Wino domowe zamawia się na wagę, a nie na objętość. Kilogram to mniej więcej litr, pół kilo (miso kilo) wystarcza na około trzy kieliszki, a ćwierć kilo na jeden duży kieliszek. Wino przynosi się schłodzone w metalowym lub szklanym dzbanku. Prosząc o białe, mówi się „aspro”, o czerwone – „kokkino”, np. „miso kilo aspro”.

Butelka wina z apelacji ChNP to także dobra pamiątka z podróży – inne pomysły zebraliśmy w artykule o jadalnych pamiątkach z Grecji.

Najczęstsze pytania

Czy retsina jest słodka?

Nie. Retsina to wytrawne wino białe, rzadziej różowe, aromatyzowane żywicą sosny alepskiej dodawaną w czasie fermentacji. Słodkie greckie wina to m.in. muszkaty z Samos i wina z mavrodafni z okolic Patr.

Co oznacza wino hima w greckiej karcie?

Hima (χύμα) to wino „luzem”: domowe lub lokalne, nalewane z beczki do dzbanka, a nie podawane w butelce. Zamawia się je na wagę – kilo, pół kilo albo ćwierć kilo.

Ile apelacji winiarskich ma Grecja?

Według Wines of Greece (stan na październik 2026) Grecja ma 33 apelacje z chronioną nazwą pochodzenia (ChNP) i ponad sto win z chronionym oznaczeniem geograficznym (ChOG).

Jaki szczep winorośli rośnie na Santorini?

Głównym szczepem Santorini jest biały assyrtiko, odporny na filokserę. Z niego powstają wina z apelacji ChNP Santorini.