Cafe frappe – grecki sposób na kawę mrożoną

Frappe to zimna kawa rozpuszczalna, ubita z odrobiną wody na gęstą piankę i podana w wysokiej szklance z lodem, wodą oraz – do wyboru – cukrem i mlekiem. Wymyślono ją w Salonikach we wrześniu 1957 roku i od tamtej pory należy do najpopularniejszych form kawy w Grecji i na Cyprze.

Czym jest kawa frappe?

Klasyczne frappe ma tylko kilka składników: kawę rozpuszczalną, zimną wodę i kostki lodu. Cukier i mleko są opcjonalne – w Grecji tradycyjnie dolewa się mleko zagęszczone z puszki (niesłodzone lub słodzone). Kawę z cukrem i niewielką ilością wody ubija się w shakerze albo elektrycznym spieniaczu, aż powstanie gęsta, lekko gorzkawa pianka, którą potem przelewa się do szklanki z lodem i dopełnia wodą.

Frappe nie jest jednak tradycyjną grecką kawą w ścisłym sensie. Tym mianem Grecy określają kawę parzoną z drobno zmielonych ziaren w małym tygielku (briki) i podawaną w filiżance razem z fusami. Frappe to wynalazek powojenny: kawa na upał, do picia przy stoliku na zewnątrz, często przez godzinę lub dłużej, bez pośpiechu i w towarzystwie. O tym, jak wygląda dzień w greckim mieście i jaką rolę grają w nim kawiarnie, piszemy w tekście o codziennym życiu Greków.

Skąd pochodzi frappe? Historia z Salonik

Napój ma dokładną datę i miejsce urodzenia. We wrześniu 1957 roku na Międzynarodowych Targach w Salonikach Dimitris Vakondios, przedstawiciel Nestlé, pokazywał zwiedzającym nowy produkt dla dzieci: czekoladowy napój rozrabiany z mlekiem w shakerze. W przerwie zachciało mu się kawy, ale na stoisku nie było gorącej wody. Wsypał więc kawę rozpuszczalną do shakera, dolał zimnej wody, dorzucił lód i mocno potrząsnął. Powstała spieniona, zimna kawa, która szybko przyjęła się w całej Grecji.

Kawiarnie w Salonikach, kolebce frappe. Fot. www.bdmundo.com, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Pozycję „narodowego napoju” frappe zawdzięcza w dużej mierze kampaniom reklamowym Nestlé z lat 80. XX wieku, które na trwałe połączyły je z marką Nescafé. Międzynarodową rozpoznawalność zyskało w 2004 roku, podczas igrzysk olimpijskich w Atenach. Więcej o tym, co jeść i pić w Grecji, znajdziesz w przewodniku po kuchni greckiej.

Jak zamówić frappe w Grecji?

Zamówienie frappe przebiega inaczej niż zamówienie kawy w Polsce. Do szklanki nie dostaniesz osobno saszetki cukru ani dzbanuszka z mlekiem, bo oba składniki dodaje się w trakcie ubijania, a nie na końcu. Kelner zapyta więc od razu o dwie rzeczy.

Pierwsza to słodkość. W greckich kawiarniach obowiązują trzy stopnie:

• sketo – bez cukru,
• metrio – średnio słodkie (przy dwóch łyżeczkach kawy to około dwie łyżeczki cukru),
• glyko – słodkie (około cztery łyżeczki cukru na dwie łyżeczki kawy).

Druga to mleko: „me gala” znaczy z mlekiem, „choris gala” – bez mleka. Zamówienie może więc brzmieć: „ena frappe metrio me gala” (jedno frappe średnio słodkie z mlekiem). Kilka innych zwrotów, które przydają się w kawiarni i tawernie, zebraliśmy w artykule o języku greckim.

Frappe czy freddo espresso?

Frappe ma dziś w Grecji silną konkurencję. W 1991 roku w Atenach Yiannis Iosifides, właściciel firmy Kafea Terra, zaczął podawać freddo espresso – espresso schłodzone z lodem i podane w szklance z kostkami. Popularność zdobyło na początku XXI wieku. Obok niego podaje się freddo cappuccino, czyli freddo espresso przykryte warstwą zimnej, ubitej pianki mlecznej (afrogala).

Skalę tej zmiany pokazują dane z ogólnokrajowego badania z 2023 roku, na które powołuje się serwis branżowy Coffee Intelligence. Zimne napoje stanowią 60–65% całego spożycia kawy w Grecji, a freddo espresso i freddo cappuccino – szacunkowo 70–80% wszystkich zimnych kaw. Na frappe i pozostałe mrożone kawy przypada więc pozostałe 20–30% zimnych kaw.

Jak zrobić frappe w domu?

Do przyrządzenia frappe nie trzeba jechać do Grecji ani kupować specjalnego miksera. Wystarczy słoik z zakrętką, wysoka szklanka, dwie łyżeczki kawy rozpuszczalnej, cukier według uznania, zimna woda i lód. Kostki lodu przygotuj wcześniej, bo bez nich napój szybko traci charakter.

Kawę wsyp razem z cukrem do słoika i zalej niewielką ilością zimnej wody, na wysokość około 1 cm. Zakręć słoik i energicznie potrząsaj nim 40–50 razy, aż powstanie gęsta, jasnobrązowa pianka. Przelej ją do szklanki, wrzuć lód, dopełnij wodą i – jeśli lubisz – dolej mleka. W greckich kawiarniach do ubijania służy elektryczny mikser do frappe, a sam napój od lat kojarzy się z marką Nescafé. W domu sprawdzi się też inna kawa rozpuszczalna.

Przepis na frappe krok po kroku

1. Wsyp do shakera lub słoika dwie łyżeczki kawy rozpuszczalnej.
2. Dodaj cukier: bez cukru (sketo), dwie łyżeczki (metrio) albo cztery (glyko).
3. Zalej kawę i cukier niewielką ilością zimnej wody, na wysokość około 1 cm.
4. Energicznie wstrząsaj pojemnikiem 40–50 razy, aż powstanie brązowa pianka.
5. Przelej piankę do wysokiej szklanki.
6. Wrzuć trzy kostki lodu.
7. Dopełnij szklankę zimną wodą, zostawiając miejsce na mleko.
8. Dolej mleko, jeśli wybierasz wersję z mlekiem.
9. Włóż słomkę i zamieszaj – pianka powinna utrzymać się na wierzchu.

Najczęstsze pytania

Czy frappe to kawa rozpuszczalna?

Tak. Klasyczne greckie frappe przygotowuje się z kawy rozpuszczalnej ubitej z odrobiną wody. Zimne espresso z lodem to osobny napój, który w Grecji nazywa się freddo espresso.

Kto i kiedy wymyślił frappe?

Frappe wymyślił Dimitris Vakondios, przedstawiciel Nestlé, we wrześniu 1957 roku na Międzynarodowych Targach w Salonikach. Brakowało mu gorącej wody, więc ubił kawę rozpuszczalną z zimną wodą w shakerze.

Co znaczy sketo, metrio i glyko?

To trzy stopnie słodkości kawy w Grecji: sketo oznacza kawę bez cukru, metrio – średnio słodką, a glyko – słodką. Słodkość podaje się przy zamówieniu, bo cukier dodaje się podczas ubijania.

Czym różni się frappe od freddo cappuccino?

Frappe powstaje z kawy rozpuszczalnej. Freddo cappuccino to schłodzone espresso z lodem, przykryte warstwą zimnej, ubitej pianki mlecznej. Freddo espresso pojawiło się w Atenach w 1991 roku.