Grecka sztuka użytkowa – puszyste dywany flokati

Flokati to ręcznie tkany grecki dywan lub narzuta z długim, puszystym włosiem z owczej wełny. Według greckiej normy prawdziwe flokati jest utkane ręcznie w Grecji w całości z wełny, waży co najmniej 1800 g na metr kwadratowy i przechodzi obróbkę w wodnym wirze, który spilśnia i puszy włos.

Co to jest flokati?

Flokati to gruby, miękki i kudłaty wyrób z wełny: dywan, chodnik lub narzuta na łóżko. Nazwa pochodzi od arumuńskiego słowa floc (z łacińskiego floccus – kłak wełny). Podobny rodzaj tkaniny Grecy nazywają też velentza. Współczesne dywany tego typu, wełniane lub z włókien syntetycznych, produkuje się w wielu kolorach.

Nazwę „flokati” w znaczeniu handlowym zdefiniowały greckie ministerstwa finansów, przemysłu i handlu. Tak można nazywać tylko dywan, który:

• został utkany ręcznie w Grecji,
• ma osnowę, wątek i włos ze 100% wełny,
• waży co najmniej 1800 g wełny na metr kwadratowy,
• przeszedł proces spilśniania w wodzie (tzw. tarcie wodne), który tworzy charakterystyczny puch.

Za granicą flokati stały się modne w latach 70. XX wieku; w języku angielskim słowo to pojawiło się w 1967 roku.

Jak powstaje flokati: krosno i wodny wir

Najpierw tka się na krośnie wełnianą tkaninę z długim włosem. Potem przychodzi najważniejszy etap: obróbka w nerotrivi, zwanej też dristela. To specjalna konstrukcja ustawiona pod naturalnym albo sztucznym wodospadem, w której tkaniną obracają i ugniatają ciśnienie, wir i ruch wody. Dzięki temu wełna się zagęszcza, a włos nabiera charakterystycznej puszystości. Takie urządzenia, napędzane wyłącznie siłą wody, upowszechniły się w Grecji od połowy XIX wieku; służyły też do prania koców i innych wełnianych tkanin w górskich wsiach z bieżącą wodą.

Nerotrivi wciąż działają m.in. w Gorgogyri, wsi u stóp gór Koziakas w regionie Trikala, gdzie w tradycyjny sposób obrabia się i pierze wełniane tkaniny, w tym flokati. Według spisu z 2021 roku wieś liczy 425 mieszkańców.

Skąd pochodzą dywany flokati?

Flokati wyrosły z kultury górskich pasterzy. Dobrym przykładem są Sarakaczanie – grecka grupa pasterzy, którzy wędrowali ze stadami w górach Pindos i innych pasmach Grecji kontynentalnej, a w gospodarstwach zajmowali się głównie wyrobem serów i tkanin. W Muzeum Folkloru Sarakaczan w Seres, założonym w 1979 roku, oprócz strojów i warsztatu tkackiego – od przędzenia po gotową tkaninę – pokazuje się właśnie flokati używane jako narzuty na łóżka.

Długą tradycję wyrobu flokati ma Tesalia, w tym górskie wsie w okolicach Trikali. Z równiną wokół Trikali i Karditsy związany jest też kobiecy strój karagouna, w którym zimą zakładano okrycie zwane flokata – piszemy o nim w artykule Grecki strój ludowy.

Jak rozpoznać prawdziwe flokati przy zakupie?

Na targach i w sklepach sprzedaje się zarówno tradycyjne flokati, jak i podobnie wyglądające dywany z włókien syntetycznych. Przed zakupem warto sprawdzić:

• etykietę ze składem – prawdziwe flokati ma w osnowie, wątku i włosie wyłącznie wełnę,
• miejsce wyrobu – zgodnie z normą musi to być ręczna robota z Grecji,
• gramaturę – co najmniej 1800 g wełny na m², więc dywan jest wyraźnie ciężki,
• informację o obróbce w wodzie, która odróżnia flokati od zwykłego dywanu z długim włosem.

Flokati to jedna z bardziej praktycznych pamiątek z kontynentalnej Grecji. Inne rękodzieło i produkty, które warto przywieźć, opisujemy w przewodniku Pamiątki z Grecji, a lokalne specjały z Krety – w artykule Pamiątki z Krety: oliwa, miód i ceramika.

Najczęstsze pytania

Z czego robi się prawdziwe flokati?

Z owczej wełny. Według greckiej normy osnowa, wątek i włos muszą być w 100% wełniane, a dywan musi ważyć co najmniej 1800 g wełny na metr kwadratowy.

Skąd pochodzi nazwa flokati?

Od arumuńskiego słowa floc, które wywodzi się z łacińskiego floccus, czyli kłak wełny. Podobną tkaninę Grecy nazywają też velentza.

Gdzie w Grecji robi się flokati?

Między innymi w Tesalii, w górskich wsiach w okolicach Trikali. W Gorgogyri koło Trikali wciąż działają nerotrivi – wodne wiry, w których spilśnia się i pierze wełniane tkaniny.