Taniec Sirtaki, czyli filmowa "Zorba"

Sirtaki to taniec stworzony w 1964 roku do filmu „Grek Zorba” – choreografię ułożył Giorgos Provias, a muzykę skomponował Mikis Theodorakis. Łączy kroki syrtosu z wolnym i szybkim hasapiko. Tancerze stoją w linii lub w kole, trzymając ręce na ramionach sąsiadów, a tempo stopniowo przyspiesza.

Czym jest sirtaki?

Sirtaki bywa nazywane „Zorbą”, bo spopularyzował je film o Aleksisie Zorbie, granym przez Anthony’ego Quinna – „Zorba” to po prostu nazwisko bohatera. Nazwa tańca to zdrobnienie od syrtos, greckiego określenia tańców „ciągnionych”, w których tancerze przesuwają stopy po ziemi, a prowadzący „ciągnie” korowód.

Choć sirtaki wygląda na taniec ludowy, w rzeczywistości to choreografia z połowy XX wieku, określana jako „tradycja wynaleziona”. Mimo to sirtaki szybko się przyjęło: dziś jest popularne w całej Grecji, a na świecie kojarzy się z Grekami. Prawdziwe tańce ludowe opisujemy w artykule o tańcach w różnych regionach Grecji.

Film „Grek Zorba” (1964) i scena na plaży Stavros

„Grek Zorba” w reżyserii Michaela Cacoyannisa to adaptacja powieści Nikosa Kazantzakisa z 1946 roku. Anthony Quinn zagrał w nim żywiołowego kreteńskiego chłopa Zorbę, a Alan Bates – Basila, młodego intelektualistę, z którym Zorba się zaprzyjaźnia. Film nakręcono w czerni i bieli na Krecie: w Chanii, we wsi Kokkino Chorio w regionie Apokoronas i na plaży Stavros na półwyspie Akrotiri. To właśnie na plaży w Stavros powstała scena, w której Quinn tańczy sirtaki.

Film zdobył trzy Oscary (dla Lili Kedrovej za drugoplanową rolę kobiecą, za zdjęcia i za scenografię) i zarobił ponad 23 mln dolarów przy budżecie poniżej miliona. Inne produkcje kręcone w Grecji zebraliśmy w artykule o filmach z Grecją w tle.

Muzyka do sirtaki: „Taniec Zorby” Mikisa Theodorakisa

Melodię do sceny tańca, znaną jako „Taniec Zorby”, skomponował Mikis Theodorakis. Ścieżkę dźwiękową nagrano na buzuki, a utwór oparto na tradycyjnym syrtosie z Chanii kreteńskiego muzyka Giorgisa Koutsourelisa oraz na rebetiko. W 1965 roku wersja orkiestry Marcella Minerbiego dotarła do 6. miejsca brytyjskiej listy przebojów i rozsławiła melodię na świecie.

Jak tańczy się sirtaki? Kroki i rytm

Tancerze ustawiają się w linii lub w kole i kładą ręce na ramionach sąsiadów. Muzyka jest w metrum 4/4: taniec zaczyna się powoli, a tempo stale rośnie, w szybkiej części często przechodząc w 2/4. Krok jest posuwisty, z przesuwaniem stóp po ziemi – stąd nazwa wywodząca się od syrtosu.

Podstawą choreografii jest hasapiko – średniowieczny taniec z Konstantynopola, wywodzący się z bojowej pantomimy cechu rzeźników. W Bizancjum nazywano go makellarikos choros, „tańcem rzeźników”, a nazwa hasapiko pochodzi od tureckiego kassâb – rzeźnik. Hasapiko ma wersję wolną (hasapikos varys, w 4/4) i szybką (hasaposerviko, w 2/4) – i obie znalazły się w sirtaki.

Grecki taniec w szeregu. Fot. Dvortygirl, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Gdzie zobaczyć sirtaki w Grecji?

Turyści najczęściej oglądają sirtaki podczas wieczorów greckich w tawernach i hotelach. Miłośnicy filmu mogą odwiedzić plażę Stavros na półwyspie Akrotiri – to dobra wycieczka z Chanii. Rekord świata w zbiorowym tańcu ustanowiono 31 sierpnia 2012 roku w Wolos: przez pięć minut sirtaki tańczyło tam 5614 osób. Szerzej o greckich tańcach i instrumentach piszemy w przewodniku po greckiej muzyce i tańcu.

Najczęstsze pytania

Kto wymyślił taniec sirtaki?

Sirtaki ułożył choreograf Giorgos Provias do filmu „Grek Zorba” z 1964 roku, a muzykę do niego skomponował Mikis Theodorakis.

Czy sirtaki to tradycyjny grecki taniec ludowy?

Nie. Sirtaki to współczesna choreografia filmowa, choć oparta na tradycyjnych tańcach: syrtosie oraz wolnym i szybkim hasapiko. Dziś jest jednak tańczone w całej Grecji i uchodzi za symbol greckiego tańca.

Gdzie nakręcono scenę tańca z filmu „Grek Zorba”?

Scenę, w której Anthony Quinn tańczy sirtaki, nakręcono na plaży we wsi Stavros na półwyspie Akrotiri, niedaleko Chanii na Krecie.