Gorzkie pomarańcze Dionisiosa Sturisa

W 2013 roku wydawnictwo W.A.B. wydało „Grecję. Gorzkie pomarańcze”, debiutancki reportaż Dionisiosa Sturisa, dziennikarza radia TOK FM urodzonego w 1983 roku w Grecji. Książka, która ukazała się w czerwcu 2013 roku, łączy relację z greckiego kryzysu zadłużenia z historią rodziny autora i była nominowana do Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego.

O czym jest „Grecja. Gorzkie pomarańcze”?

Grecja kojarzy się ze słońcem, oliwkami i białymi domami nad morzem. Gdy w 2013 roku pisaliśmy o tej książce, świat oglądał jednak inną Grecję: protesty uliczne, zamieszki i zapaść finansową, która zagrażała stabilności strefy euro. Doniesienia z kraju, który niewielu Polaków znało z bliska, szybko obrosły krzywdzącymi stereotypami.

Sturis relacjonował te wydarzenia dla polskich mediów i równocześnie szukał własnych korzeni. Wyjechał z Grecji jako dwulatek, by z matką i rodzeństwem zamieszkać w Polsce. Książka jest efektem pracy reporterskiej i osobistych poszukiwań: autor zastępuje turystyczną biel i błękit wieloma odcieniami szarości. Wydawca późniejszego wydania opisuje ją jako połączenie reportażu, wspomnień i opowieści podróżniczej.

Jakie tematy porusza książka?

Według recenzji Ewy T. Szyler w „Polityce” z lipca 2013 roku Sturis prowadzi czytelnika przez kilka warstw greckiej historii:

• dzieje swojej rodziny, której członkowie po II wojnie światowej trafili do Polski, a po latach wracali do Grecji;
• wojnę domową i emigrację Greków do krajów bloku wschodniego;
• wymianę ludności z Turcją w latach 20. XX wieku, po której do Grecji przybyło ponad milion przesiedleńców;
• kryzys zadłużenia i jego społeczne skutki;
• współczesną migrację przez grecką granicę.

Recenzentka zwracała uwagę na rozmowy ze znanymi Grekami, a samą Grecję w ujęciu Sturisa nazwała lustrem, w którym odbija się większość europejskich lęków. Tło historyczne tych wydarzeń przybliża nasz artykuł o historii Grecji.

Gorzka pomarańcza, od której pochodzi tytuł książki. Fot. Zeynel Cebeci, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Kim jest Dionisios Sturis?

Dionisios Sturis urodził się w 1983 roku w Grecji i wychował w Polsce. W Radiu TOK FM zajmuje się polityką zagraniczną, współpracuje też z „Dużym Formatem”, „Gazetą Wyborczą” i „Polityką”. Jako stypendysta Fundacji Rządu Greckiego w latach 2009–2010 obserwował rozwój sytuacji społeczno-politycznej w Grecji, a potem jako korespondent relacjonował protesty, demonstracje i działania ruchów społecznych. W 2012 roku był nominowany do Nagrody PAP im. Ryszarda Kapuścińskiego w kategorii reportaż prasowy.

Jak przyjęto książkę w 2013 roku?

Książkę polecali m.in. Roman Kurkiewicz, Witold Szabłowski i Olga Stanisławska. Kurkiewicz pisał o „wyprawie w kłębowisko problemów dzisiejszej Grecji”, Szabłowski o „fascynującej opowieści o polsko-greckiej tożsamości, z wielką polityką w tle”, a Stanisławska o „niezwykle osobistej opowieści”, w której „nie ma złudzeń”.

24 września 2013 roku autor spotkał się z czytelnikami w Instytucie Reportażu „Wrzenie Świata” w Warszawie; rozmowę poprowadził Roman Kurkiewicz.

Co się zmieniło od 2013 roku?

Grecja wyszła z programów pomocowych 20 sierpnia 2018 roku, gdy wygasł trzeci program dostosowań gospodarczych. W 2022 roku, dwa lata przed terminem, spłaciła pożyczki z Międzynarodowego Funduszu Walutowego, a w październiku 2025 roku FTSE Russell zaczął ponownie klasyfikować grecką giełdę jako rynek rozwinięty. Większość wykształconych Greków, którzy wyjechali w czasie kryzysu, wróciła do kraju do 2024 roku. O tym, jak dziś żyją Grecy, piszemy w artykule Jacy są Grecy?.

Zmieniła się też sama książka. W 2019 roku Wydawnictwo Poznańskie wydało poszerzoną wersję „Gorzkich pomarańczy” (320 stron), a kolejne wydania ukazywały się w następnych latach. Sturis napisał później kolejne książki o Grecji, m.in.:

• „Zachód słońca na Santorini. Ciemniejsza strona Grecji” (2021);
• „Kalimera. Grecka kuchnia radości” (2021), o kuchni greckiej;
• „Nowe życie. Jak Polacy pomogli uchodźcom z Grecji” (2022);
• „Kefi. Greckie wyspy – smaki i opowieści” (2023).

Budynek greckiego parlamentu w Atenach. Fot. Jebulon, CC0, Wikimedia Commons