Greckie desery – które spróbować?

Na początek warto spróbować trzech deserów dostępnych w większości greckich cukierni: baklavy z 33 warstwami ciasta filo, galaktoboureko z kremem z kaszy manny i loukoumades, czyli smażonych kuleczek z miodem. Wiele innych słodyczy jest sezonowych – piecze się je na Boże Narodzenie, Nowy Rok i Wielkanoc.

Ciasta z ciastem filo: baklava, galaktoboureko i bougatsa

Baklava (μπακλαβάς) to ciasto z wielu warstw ciasta filo przełożonych posiekanymi orzechami, upieczone i polane syropem lub miodem. Jest znana w całym dawnym Imperium Osmańskim, a jej turecka wersja powstała najpewniej w kuchniach pałacu Topkapı w Konstantynopolu. W Grecji baklava powinna mieć 33 warstwy filo – tyle, ile lat żył Jezus. Na północy kraju częściej przekłada się ją orzechami włoskimi, na południu siekanymi migdałami.

Galaktoboureko (γαλακτομπούρεκο) składa się z warstw ciasta filo i kremu z kaszy manny, który piecze się razem z ciastem, a nie dodaje po upieczeniu. Gotowe ciasto nasącza się klarownym syropem i kroi w kwadraty; spotyka się też wersję w pojedynczych rulonach długości ok. 10 cm. Dobrze smakuje z mrożoną kawą frappe.

Bougatsa (μπουγάτσα) to ciasto filo z nadzieniem, jedzone na śniadanie lub drugie śniadanie. Słodka wersja ma krem z kaszy manny i podaje się ją na ciepło, posypaną cukrem pudrem i cynamonem; wytrawna – z fetą, mizithrą lub mięsem mielonym. Dzisiejsza bougatsa wywodzi się z północnej Grecji, przede wszystkim z Salonik i Serres.

Galaktoboureko, ciasto filo z kremem z kaszy manny. Fot. Badseed, CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Smażone słodycze: loukoumades i diples

Loukoumades (λουκουμάδες) to małe kulki ciasta drożdżowego smażone w głębokim oleju i nasączane syropem lub miodem. Podaje się je z cynamonem, posiekanymi orzechami włoskimi, sezamem, a także z sosem czekoladowym. Podobny przysmak – ἐγκρίς, „ciastka gotowane w oleju i przyprawione miodem” – opisywali już starożytni autorzy, m.in. Arystofanes i Atenajos.

Diples (δίπλες) pochodzą z Peloponezu. Cienko rozwałkowane pasy ciasta smaży się w gorącym oleju, składając je przy tym w kokardki lub spirale, a potem zanurza w syropie cukrowym lub miodowym i posypuje orzechami oraz cynamonem. Podaje się je na weselach i w Nowy Rok.

Greckie ciastka świąteczne – co jeść na Boże Narodzenie, Nowy Rok i Wielkanoc?

• Melomakarona (μελομακάρονα), zwane też finikia (φοινίκια) – jajowate ciastka z mąki lub kaszy manny, oliwy, soku i skórki pomarańczowej, cynamonu i goździków, często z nadzieniem z orzechów włoskich. Po upieczeniu zanurza się je w zimnym syropie z miodu i cukru. Nie zawierają masła ani jajek, ale miód sprawia, że nie są wegańskie. To główne ciastko bożonarodzeniowe.
• Kourabiedes (κουραμπιέδες) – kruche ciastka maślane z migdałami, bywają aromatyzowane brandy (zwykle Metaxą), w kształcie kulek lub półksiężyców, obtaczane w cukrze pudrze jeszcze na ciepło. Piecze się je na Boże Narodzenie i chrzciny.
• Vasilopita (βασιλόπιτα) – noworoczne ciasto z ukrytą monetą. Kroi się je o północy w sylwestra lub 1 stycznia, w dniu św. Bazylego, a kawałki rozdziela się według wieku, od najstarszego domownika.
• Koulourakia (κουλουράκια) – maślane ciasteczka posmarowane jajkiem i posypane sezamem, w kształcie spiral, warkoczy, ósemek lub podków. Je się je po Wielkiej Sobocie, zwykle do porannej kawy lub popołudniowej herbaty.

Więcej o świętach, na które piecze się te ciastka, piszemy w tekstach o Bożym Narodzeniu w Grecji i greckiej Wielkanocy.

Koulourakia, tradycyjne greckie ciasteczka maślane. Fot. foodistablog, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Fanouropita, pasteli i słodkości z łyżeczki

Fanouropita (φανουρόπιτα) to ciasto postne pieczone 27 sierpnia, w dniu św. Fanuriosa – świętego od „rzeczy zgubionych”. Według tradycji jego ikonę odnaleziono nienaruszoną w ruinach na Rodos (lub na Cyprze). Ciasto ma siedem albo dziewięć składników: zawsze mąkę, olej, cukier, sok pomarańczowy, proszek do pieczenia, orzechy i rodzynki. Nie ma w nim masła ani jajek.

Pasteli (παστέλι) to płaskie batoniki z sezamu i miodu, często z orzechami. W Polsce znamy je jako sezamki. Podobny przysmak z sezamu i miodu jedli już starożytni Grecy, a w Bizancjum podawano go na weselach.

Glyko tou koutaliou (γλυκό του κουταλιού), czyli „słodkość z łyżeczki”, to owoce smażone w gęstym syropie tak, by zachowały kształt: wiśnie, pigwy, figi, bergamotki, niedojrzałe orzechy włoskie, skórki arbuza, a nawet płatki róż. Gościom podaje się je na łyżeczce w małej miseczce, razem z kawą i szklanką zimnej wody. Słoik takich konfitur to dobra jadalna pamiątka z Grecji.

Najczęstsze pytania

Jaki jest najbardziej znany grecki deser?

Za granicą najbardziej rozpoznawalna jest baklava, choć nie jest wyłącznie grecka – zna ją cały region dawnego Imperium Osmańskiego. W samej Grecji równie popularne są galaktoboureko z kremem z kaszy manny i bożonarodzeniowe melomakarona.

Które greckie desery są postne?

Postnym ciastem jest fanouropita: nie ma w niej masła ani jajek, więc można ją jeść w dni postu prawosławnego. Tradycyjne melomakarona również robi się na oliwie, bez masła i jajek, ale z miodem.

Do czego Grecy jedzą słodycze?

Słodycze podaje się zwykle do kawy: koulourakia do porannej, a konfitury z łyżeczki razem z kawą i szklanką zimnej wody dla gości. Więcej o tym, co jada się w Grecji na co dzień, przeczytasz w przewodniku po kuchni greckiej.