Top 5 greckich przysmaków

Nasze pięć greckich przysmaków to trzy wypieki i dwa dania: orzechowa karydopita nasączona syropem, smażone kulki loukoumades z miodem, galaktoboureko z kremem z kaszy manny w cieście filo, gulasz stifado z małą cebulką oraz spanakopita, czyli ciasto filo ze szpinakiem i fetą.

Wybraliśmy potrawy, które łatwo znaleźć w Grecji – w cukierniach, piekarniach i tawernach – i które pokazują różne strony kuchni greckiej: słodkie wypieki na syropie, jedzenie uliczne, potrawę duszoną i pitę z warzywami. Klasyki takie jak musaka czy souvlaki opisujemy w osobnych artykułach.

1. Karydopita – ciasto orzechowe z syropem

Karydopita (καρυδόπιτα, dosłownie „placek orzechowy”) to ciasto, którego podstawą są orzechy włoskie, mąka i cynamon. Do masy dodaje się często skórkę pomarańczową, goździki, brązowy cukier oraz rum lub koniak. Upieczone ciasto nasącza się, przynajmniej częściowo, syropem. Karydopita należy do tzw. glyka tapsiou, słodyczy pieczonych w blasze, razem z galaktoboureko i migdałową amygdalopitą.

Karydopita, tort orzechowy z syropem. Fot. Dianeira, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

2. Loukoumades – greckie pączki w miodzie

Loukoumades (λουκουμάδες) to małe kulki z drożdżowego ciasta smażone w głębokim tłuszczu. Podaje się je polane miodem lub syropem, posypane cynamonem i orzechami, coraz częściej także z sosem czekoladowym. To popularne jedzenie uliczne w Grecji i na Cyprze.

Przysmak ma starożytny rodowód: smażone w oleju placuszki zaprawiane miodem (enkrides) opisywali m.in. Ajschylos i Arystofanes. W Bizancjum mnisi przyrządzali je w czasie postu, bo do ich zrobienia wystarczą mąka, drożdże, woda i miód. Współczesna nazwa pochodzi od arabskiego luqma – „kęs”. Grecy pontyjscy, przybyli znad Morza Czarnego, nazywają je tsirichta i podają na weselach, a greccy Żydzi romaniotyjscy – zvingoi i smażą je na Chanukę.

Loukoumades, greckie pączki w syropie. Fot. Missvain, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

3. Galaktoboureko – ciasto filo z kremem z kaszy manny

Galaktoboureko (γαλακτομπούρεκο) to krem z kaszy manny zapiekany między warstwami ciasta filo – zwykle około dwudziestu arkuszy – i polany syropem. Krem bywa aromatyzowany skórką cytryny, pomarańczy lub wodą różaną. W odróżnieniu od wielu europejskich ciast z kremem nadzienie piecze się razem z ciastem. Najstarsze wzmianki o tym deserze pochodzą z czasów bizantyjskich, a tradycja wiąże go z zamożnymi greckimi miastami zachodniej Azji Mniejszej, zwłaszcza ze Smyrną. Deser znają też Cypryjczycy (galatopourekko) i Turcy znad Morza Czarnego (laz böreği). Więcej słodkości z syropem opisujemy w przewodniku po greckich deserach.

4. Stifado – gulasz z małą cebulką

Stifado (στιφάδο) to gulasz z dużą ilością małej cebulki, pomidorami, winem lub octem, oliwą, liściem laurowym i czarnym pieprzem. Najczęściej przyrządza się go z wołowiny, królika lub dzikiego zająca, ale są też wersje z wieprzowiną, koźliną, ośmiornicą, a nawet ślimakami. Nazwa pochodzi od włoskiego stufato – „duszone”. Inne dania mięsne opisujemy w artykule o mięsie w kuchni greckiej.

Stifado z restauracji na Korfu. Fot. Anagoria, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

5. Spanakopita – ciasto filo ze szpinakiem i fetą

Spanakopita (σπανακόπιτα) to pita z ciasta filo nadziewana posiekanym szpinakiem, fetą, cebulą lub dymką, jajkiem i ziołami – koperkiem, miętą, natką pietruszki. Piecze się ją w dużej blasze i kroi na porcje albo zwija w małe trójkąty. W wersji postnej nie ma jajek ani sera, a nadzienie tworzą szpinak, dymka, zioła, oliwa i mąka. Spanakopita należy do dużej rodziny greckich pit, obok tiropity z serem i kreatopity z mięsem. To dobry wybór dla osób szukających greckich dań wegetariańskich.

Najczęstsze pytania

Czym polewa się karydopitę?

Upieczoną karydopitę nasącza się syropem, który często aromatyzuje się cynamonem, goździkami lub skórką pomarańczową. Ciasto z orzechów włoskich nie jest tradycyjnie polewane sosem morelowym.

Czy spanakopita jest wegetariańska?

Tak, klasyczna spanakopita ze szpinakiem, fetą i jajkiem nie zawiera mięsa. Wersja postna jest pozbawiona także jajek i nabiału.

Z czego robi się galaktoboureko?

Galaktoboureko to krem z kaszy manny upieczony między arkuszami ciasta filo i polany syropem. Krem aromatyzuje się zwykle cytryną, pomarańczą lub wodą różaną.